Bez przeszkód, bez stereotypów
Niepełnosprawność to smaczny
kąsek dla mediów. Pokazując ją, łatwo poruszyć serca widzów. Oglądający chcą
się czuć lepsi i potrzebni, więc na przykład wyślą SMS, by wesprzeć akcję
charytatywną (szczególnie gdy bohaterem spotu będzie dziecko).
Niestety nadal wizerunek
osoby niepełnosprawnej pokazywany przez media jest zafałszowany. Widzimy albo
osoby zupełnie bezradne, albo nadludzi, superbohaterów, których nie dotyczą
codzienne problemy. W roku 2011 otrzymałam wyróżnienie w konkursie „Człowiek
bez barier”. Jeden z dziennikarzy, który przeprowadzał ze mną wywiad, wyraził
pogląd, że teraz niepełnosprawni nie napotykają już na żadne bariery. Nie
zgodziłam się z nim i zaczęłam podawać konkretne przykłady. Przerwał mi i
stwierdził, że skoro jestem człowiekiem bez barier, to znaczy, że ze wszystkim
sobie radzę, nie powinnam mówić o trudnościach, lecz wyłącznie o sukcesach.
Uważam, że takie podejście może wyrządzić wiele złego.
Zdrowa rywalizacja
Osoby niepełnosprawne występują
w programach przeznaczonych specjalnie dla nich lub promujących ich imprezy,
np. festiwal „Zaczarowanej piosenki”. Na szczęście zdarza się też, że pojawiają
się na szklanym ekranie jako zwykli uczestnicy, konkurując z pełnosprawnymi o
tytuł zwycięzcy turniejów wiedzy i umiejętności. Osoby z dysfunkcją wzroku
wystąpiły już m.in. w „Jeden z dziesięciu”, „Jaka to melodia?” i „Mam talent”.
Niedawno do tej listy dołączyła także „Familiada”.
Od kilku lat w tej grze
biorą udział nie tylko rodziny, lecz także zespoły, które coś łączy. Były więc
np. tancerki, trupa teatralna czy brodaci. Pomysłodawcą zgłoszenia do programu osób
z niepełnosprawnością wzroku był Tomasz Wandzel, radny, autor książek „Dom w
chmurach” i „Hycel”.
- Długo zastanawiałem się, według jakiego klucza
dobrać drużynę. W końcu zdecydowałem, że powinna to być grupa osób dająca
przykład innym, również pełnosprawnym, że brak wzroku nie może być przeszkodą w
realizacji marzeń i prowadzeniu aktywnego trybu życia – wyjaśnia Tomek. Od pomysłu do nagrania minął prawie rok. Pytał
znajomych, wysłał ogłoszenie na jedną z list dyskusyjnych, ale odzew był
niewielki. Jak zwykle najskuteczniejsza okazała się poczta pantoflowa. Ostatecznie
do drużyny pod dowództwem Tomka weszli: Ola Bohusz, Monika Zarczuk, Paweł
Ejzenberg oraz ja. Termin nagrania ustalono na 3 grudnia w Warszawie. Przed
jego rozpoczęciem zrobiliśmy szybką burzę mózgów. Ostatecznie ustaliliśmy, że
nasza drużyna będzie się nazywać „Bez przeszkód”. Potem prasowanie, makijaż,
próba i wyczekiwanie na rozpoczęcie nagrania. Ten czas wykorzystaliśmy na
pogaduszki i poznanie tych członków drużyny, z którymi do tej pory znaliśmy się
tylko mejlowo. Czas płynął, napięcie rosło, a Karola Strasburgera, który
prowadzi teleturniej, nadal nie było. Duże opóźnienie rozpoczęcia nagrania
potęgowało stres. Ostatnie instrukcje: w jaki sposób machać, kiedy mamy klaskać
i przypomnienie, by nie podawać nazwy organizacji i firm, w których pracujemy,
bo to byłaby reklama. Wreszcie kamera ruszyła. Tomek świetnie się sprawdził w
roli naszego kapitana. Wszystkim udzielił się jego entuzjazm. Zaraz na wstępie
zrobił nam dobry PR. Przedstawiając nas, podkreślił, że wszyscy pracujemy,
rozwijamy swoje talenty i pasje, łączy nas także to, że nie widzimy. – Dla nas
jest to zupełnie naturalne, tak jak dla kogoś to, że jest wysoki lub gruby -
mówił. Między pytaniami opowiedzieliśmy o naszej pracy, podróżach,
zaangażowaniu w wolontariat, książkach i zainteresowaniach. Wszystkich
zachwyciła Ola, która w finale zdobyła aż 155 punktów.
Telewizja od kuchni
Nagranie jednego odcinka
trwało około godziny. Przed rozpoczęciem zrobiliśmy Karolowi krótkie szkolenie
z zakresu… prowadzenia niewidomych. Byłam zdania, by podchodząc z nim do
przycisku, w drugiej ręce mieć białą laskę. Czułabym się z nią znacznie pewniej,
a poza tym byłaby to doskonała promocja tego atrybutu niewidomych. Nadal zdarza
się, że biała laska jest wykorzystywana do żebractwa, kojarzy się z
bezradnością i wzbudza litość. Myślę, że gdyby pięciu aktywnych, pracujących
niewidomych wystąpiło z laskami, przynajmniej część widzów zmieniłaby
nastawienie do tego niezbędnego dla nas sprzętu. Ostatecznie podchodziliśmy
tylko z Karolem. Program nie był emitowany na żywo, więc miałam nadzieję, że
jego wypowiedzi „Jeszcze kroczek i jesteś na miejscu, już po ciebie idę, już
pomagam” i parę innych zostaną wycięte, bo moim zdaniem brzmi to dość dziwnie i
sztucznie. Niestety tak się nie stało.
Nieprzyjemnym doświadczeniem
było dla mnie robienie makijażu, mimo że sama czasem go sobie robię. Wizażystka
poprosiła, bym patrzyła w dół, lecz nie zamykała oczu. Nie widzę od urodzenia. To
polecenie okazało się dla mnie trudniejsze od pytań w grze. Nie byłam w stanie
tego zrobić, a komentarz wizażystki z pewnością nie pomógł mi się zrelaksować.
Kilka dni przed nagraniem
obejrzałam „Familiadę”, by zapoznać się z jej specyfiką. Zaskoczyło mnie to, że
osoba z drugiej drużyny podała nieprawidłową odpowiedź, która chwilę wcześniej
już padła. W studiu przekonałam się, że przyczyną nie musi być brak
koncentracji, lecz niesłyszenie tego, co mówią przeciwnicy. Nie ma tam
nagłośnienia, więc trzeba bardzo wytężać słuch.
Realizatorzy już kilka
miesięcy wcześniej wiedzieli, że jesteśmy drużyną niewidomych. Wspaniale, że
wzięliśmy udział w programie na tych samych zasadach co pozostali uczestnicy. Żaden
z nas nie chciałby być traktowany ulgowo. Zepsułoby to zabawę i odebrało radość
zwycięstwa. Uważam jednak, że przygotowując pytania, należało pamiętać o naszej
niepełnosprawności. Konkretnie mam zastrzeżenia do pytania „coś zielonego”. Czworo
z nas nie widzi od urodzenia. Nauczyliśmy się, że zielona jest trawa, ale nie
widzimy tego, co jest wokół nas, więc automatycznie mamy mniejsze szanse na
udzielenie prawidłowej odpowiedzi. To tak, jakby zapytać niesłyszącego od
urodzenia, co słychać na ulicy. Może się domyślić, że samochody, ale co poza
tym? Słychać kroki lub rozmowy, czy samochody są na tyle głośne, że je
zagłuszają? Kilku moich widzących znajomych za niewłaściwe uznało także pytanie
„Któremu słynnemu Polakowi wystawiono w Polsce najwięcej pomników?”.
Argumentowali, że osoba widząca widzi pomniki na stronach internetowych, w
przewodnikach turystycznych czy podczas podróży, natomiast nasze szanse znów
maleją. Osobiście uważam, że nie było to aż tak trudne.
Czy było warto?
Wiele osób pyta nas,
dlaczego zdecydowaliśmy się wziąć udział w „Familiadzie”. - Kierowałem się przede wszystkim perspektywą
dobrej zabawy, spotkania starych znajomych, no i oczywiście w jakimś sensie
było to dla mnie kolejne, ciekawe wyzwanie – wyznaje Paweł. Dla Moniki udział w programie był po prostu wielką
przygodą. – Zawsze zastanawiałam się, jak to jest po tej drugiej stronie ekranu
– mówi. Ola początkowo nie była zainteresowana udziałem w „Familiadzie”. - Kiedy
jednak spotkaliśmy się w sierpniu na żywo, nasz kapitan i Hania zarazili mnie
swoim entuzjazmem. Pomyślałam, że to dobra okazja do pokazania
„normalnego” oblicza niewidomych. Chciałam też sprawić przyjemność mamie, która
jest wielką fanką „Familiady”. Miałam jeszcze jeden, egoistyczny powód - chęć
sprawdzenia się przed kamerami zanim wystąpię w teleturnieju „Jeden z
dziesięciu” – zdradza Ola.
Ja początkowo również nie
zamierzałam dołączyć do drużyny. Ostatecznie zdecydowałam się na to dlatego że
była to szansa na promocję moich książek „Jak z białą laską zdobywałam Belgię”
i „Tandem w szkocką kratkę”. Pomyślałam też, że warto pokazać grupkę
niewidomych, pracujących pasjonatów, bo pomoże to w przełamywaniu stereotypów i
może kogoś zmotywuje. Bardzo się więc ucieszyłam, gdy podeszła do mnie babcia
słabowidzącego nastolatka i powiedziała, że skoro w tym programie wystąpili
tacy sympatyczni, inteligentni niewidomi ludzie, zrobi wszystko, by jej wnuk
poszedł na studia. „Familiada” przyczyniła się też do rozwoju czytelnictwa w
Łodzi. Do PZN-owskiej biblioteki zgłosiła się kobieta, by zapisać
słabowidzącego męża. O istnieniu tej placówki dowiedziała się właśnie z tego
teleturnieju. To nas cieszy i daje satysfakcję.
Miałam świadomość, że
widzowie będą nas bacznie obserwować. Bałam się więc, że ktoś z nas powie coś
głupiego, a przeciwnicy, telewizyjna ekipa i telewidzowie zaczną generalizować (nie dość, że ślepi, to jeszcze idioci). Bardzo się cieszę, że się nie
zbłaźniliśmy. To nie w naszej drużynie padła odpowiedź, że na przestrzeni
wieków do rozpraszania mroków nocy służył czosnek. Nie wszystkie nasze
odpowiedzi były na tablicy, lecz nie oznacza to, że były niewłaściwe. Po prostu
ankietowani odpowiedzieli inaczej.
Mimo zmęczenia, stresu i
dużego opóźnienia (bałam się, że utknę na dworcu w Katowicach), uważamy, że
warto było wystąpić w „Familiadzie”. Odnowiliśmy znajomości, nawiązaliśmy nowe,
świetnie się bawiliśmy, a przede wszystkim było to naturalne pokazanie osób
niewidomych. Oczywiście bardzo nas cieszy nagroda pieniężna. Znajomi i
przypadkowi ludzie pytali nas, na jaką organizację charytatywną przekażemy
wygraną. Podano nam nawet kilka propozycji. Zastanawiam się, czy od
pełnosprawnych graczy również oczekuje się bycia wiecznym wolontariuszem. Moją
część nagrody zamierzam zainwestować w bardzo szczytny cel – zakup nowego
tandemu, oczywiście dla siebie.
Pochodnia, luty 2013