Polski akcent na konferencji w Rzymie
Hanna Pasterny
W dniach 3-4 czerwca z inicjatywy
włoskiego episkopatu odbyła się w Rzymie międzynarodowa konferencja „My, nie
oni – niepełnosprawność w Kościele”. Gdy natrafiłam na informacje na jej temat,
zaproponowałam organizatorom, że opowiem o warsztatach o komunikacji z osobami
niepełnosprawnymi, które dzięki otwartości biskupa Marka Szkudło kilka lat temu
poprowadziłam dla dwóch grup księży z archidiecezji katowickiej. W pandemii
wiele konferencji odbywa się online lub hybrydowo, więc myślałam, że tak będzie
i tym razem; prezentację zrobię w zaciszu mojego pokoju. Jakież było moje
zdziwienie, gdy temat został zaakceptowany i dostałam zaproszenie do Rzymu, bo
konferencja jest tylko w trybie stacjonarnym. Organizatorzy zapewniali
zakwaterowanie, natomiast koszty dojazdu były po mojej stronie. Ostatni raz
zagranicą byłam przed pandemią. Miałam sporo obaw, ale postanowiłam wyruszyć do
Włoch. Zgodę na wyjazd dostała też siostra Agata ze zgromadzenia Franciszkanek
Służebnic Krzyża, moja była wychowawczyni z laskowskiego internatu, więc
poleciałyśmy razem.
W konferencji uczestniczyło 320
osób, w tym minister i kilku arcybiskupów. Całość była tłumaczona na język
migowy. Dostaliśmy książeczki z modlitwami w języku włoskim i włoskim migowym. Każdy
dzień zaczynaliśmy mszą. Przed jej rozpoczęciem ćwiczyliśmy pieśni. Teksty były
wydrukowane, ale niestety nie w brajlu. Siostra Agata wypatrzyła trzech
niewidomych mężczyzn. Być może było więcej ludzi z dysfunkcją wzroku, lecz ich
nie zauważyła. Byłam jedyną osobą, która chodziła z białą laską. Jednym z niewidomych
był ksiądz z Sycylii. Zajmuje się dwiema parafiami.
Pierwszy dzień był bardziej
teoretyczny, wykładowy. Prelegenci zwracali uwagę, że w budowaniu wspólnoty nie
wystarczy dostępność budynków. Gdy nikt z tobą nie rozmawia, jesteś
niewidzialny, nie masz ochoty przychodzić do kościoła. W tworzeniu dostępności
i szukaniu rozwiązań niezbędne są różne punkty widzenia, aktywny udział osób
niepełnosprawnych, poznanie ich potrzeb i oczekiwań. Parafie za mało
współpracują z lokalnymi instytucjami i organizacjami pozarządowymi, a bez
współpracy nie rozwiążemy pewnych problemów. Musimy nauczyć się razem żyć, nie
razem cierpieć. Za pozytywny przykład podano księdza, który nie wiedział, jak
rozmawiać z kobietą spodziewającą się niepełnosprawnego dziecka. Chciała
dokonać aborcji. Ksiądz zadzwonił do świeckiej terapeutki i poprosił o
podpowiedź. Jeden z prelegentów zastanawiał się, czy znamy się w parafii,
wiemy, jakie mamy zasoby. Być może mamy psychiatrę, onkologa, pracownika
socjalnego, który mógłby udzielić wsparcia potrzebującym parafianom. Budujmy
sieć wsparcia i uczmy się od siebie.
Wysłuchaliśmy również nagranego
wykładu Justina Glyna, słabowidzącego jezuity z Australii, wykładowcy prawa
kanonicznego. Opowiedział o problemach z wstąpieniem do zakonu. Sugerowano mu,
by z powodu niepełnosprawności wybrał mniej akademickie zgromadzenie.
Podkreślił, że nikt nie jest samowystarczalny. Osoby niepełnosprawne mają wiele
do zaoferowania. „Jeżeli nie będziemy częścią głosu Kościoła, ten głos nie
zostanie usłyszany”.
Największe wrażenie wywarł na mnie
wykład o przynależności szkockiego teologa prof. Johna Swintona. Jest m.in.
autorem książki „Znaleźć Jezusa w burzy. Duchowe życie chrześcijan z problemami
zdrowia psychicznego”. Nawiązaliśmy kontakt mejlowy. Podjęłam już starania, by jego
książka ukazała się w języku polskim. Mówił o tym, że każdy ma jakieś zadanie.
„Jeżeli nie możesz mówić, kochaj”. Przypomniał, że otrzymując pomoc, nie
tracimy godności. „Czasem jesteś gospodarzem, czasem gościem. Taka jest
dynamika Jezusa”.
Pierwszy dzień zakończyliśmy
zwiedzaniem Muzeów Watykańskich. Wśród nas były osoby z różnymi
niepełnosprawnościami. Zwiedzanie było dostosowane do potrzeb osób z
niepełnosprawnością ruchową, intelektualną, głuchych i niewidomych. Niestety
nie miałam okazji sprawdzić dostosowań dla niewidomych, bo trafiłam do grupy niepełnosprawnych
językowo, czyli nieznających włoskiego. Dopiero w trakcie zwiedzania okazało
się, że idziemy z anglojęzycznym przewodnikiem inną trasą niż niewidomi. Prawie
niczego nie można było dotknąć. Raz przewodnik powiedział, że mogę podejść
bliżej. Zrozumiałam to tak, że mogę przekroczyć linę odgradzającą nas od
rzeźby. Gdy tylko to zrobiłam, zawył alarm. Może niepotrzebnie się spłoszyłam,
bo skoro i tak wył przez 10 minut, mogłam tej rzeźby dotknąć.
Drugiego dnia pracowaliśmy w grupach
tematycznych. Moja zgromadziła duchownych oraz świeckich animatorów wspólnot.
Dowiedziałam się, że w niektórych krajach (np. w Portugalii) powstały grupy,
które w ramach spotkań synodalnych pracują nad dostępnością i włączaniem
niepełnosprawnych w życie Kościoła. Czworo głuchych liderów podzieliło się
swoim doświadczeniem z ewangelizowania nie tylko osób z dysfunkcją słuchu, lecz
także działań w dzielnicy słynącej z wysokiej przestępczości. W mojej
anglojęzycznej prezentacji opowiedziałam, skąd wziął się pomysł na
poprowadzenie warsztatów „Osoba niepełnosprawna w Kościele”, jaki program
zaproponowałam kurii, jakie problemy osoby niepełnosprawne mogą mieć w budynku
Kościoła i zasugerowałam rozwiązania. Notatki miałam w brajlu, a dodatkowo
slajdy. Temat zainteresował m.in. Portugalczyków, którzy zaczynają tworzyć
duszpasterstwo niewidomych. Po prezentacji każdy zagraniczny prelegent dostał w
prezencie włoski makaron.
Wykładowcy i biorący udział w
dyskusjach zwracali też uwagę, że Bóg dał nam odpowiedzialność. Powinniśmy mieć
oczekiwania wobec ludzi, uznać, że mogą się uczyć i rozwijać. Dotyczy to także
osób niepełnosprawnych. Należy włączać kreatywnych ludzi w życie parafii.
Obecnie jest dużo mniej lotów do
Rzymu niż przed pandemią. Musiałam więc polecieć wcześniej i wrócić później.
Siostra Grażyna z mojej parafii pomogła nam załatwić 2 dodatkowe noclegi u
swoich współsióstr służebniczek. Bardzo serdecznie nas przyjęły. Byłyśmy razem
na polskiej mszy przy grobie Jana Pawła II. Odkryłyśmy, że mamy sporo wspólnych
znajomych.
Poza konferencją zwiedziłam bazylikę
św. Piotra, wstąpiłam do polskich felicjanek (mijając ich dom, usłyszałam
polski śpiew, który zachęcił mnie do wejścia) i zjadłam pizzę z amerykańską
dziennikarką pracującą dla katolickiej telewizji. W niedzielę zesłania Ducha
Świętego uczestniczyłam w modlitwie Anioł Pański z papieżem Franciszkiem.
Przypomniał wiernym, że Duch uczy przezwyciężać dystans i pomaga pokonywać
przeszkody w doświadczeniu wiary. Jednak najbardziej poruszyła mnie wizyta w
urzędzie dobroczynności apostolskiej i krótkie spotkanie z jałmużnikiem
papieskim, kardynałem Konradem Krajewskim. Ten charyzmatyczny kapłan pomaga
ludziom, którzy pogubili się w życiu, wspiera bezdomnych, wykluczonych. To
człowiek-instytucja, którego doba chyba jakimś cudem trwa dłużej niż 24
godziny.
Sześciopunkt, 09/2022