Radość
odkrywania
Poznawanie nowych krajów
poszerza horyzonty, a spotkanie z drugim człowiekiem może się okazać fascynującym
odkryciem. Są o tym przekonani uczestnicy międzynarodowych warsztatów „Radość z
aktywności. Jak zostać asystentem osób z dysfunkcją wzroku w aspekcie
wielokulturowym”. Zorganizowała je w czerwcu br. Fundacja Credo z Katowic, a
sfinansowała agencja Grundtviga w ramach programu „Uczenie się przez całe
życie”.
– Do
udziału w warsztatach zaprosiliśmy osoby w wieku 50+ z całej Europy. W
szczęśliwej dwunastce zakwalifikowanych znaleźli się Brytyjczycy, Włosi,
Finowie, Islandki, Słowenka, Belgijka i Francuz. W grupie byli nauczyciele,
pielęgniarka, pracownica społeczna, pani z uczelnianego biura ds. osób
niepełnosprawnych, farmaceutka, policjantka,
menedżer, przewodniczka
turystyczna i emerytowany księgowy. Tak duży przekrój, nie tylko kulturowy, okazał się atutem – mówi z przekonaniem Edyta Słapik,
dyrektorka Credo. W formularzu rekrutacyjnym zapytaliśmy kandydatów, dlaczego
chcieliby uczestniczyć w naszych warsztatach. Motywy były bardzo różne: chęć
poznania rzeczywistych potrzeb niewidomych, pragnienie zrozumienia
niewidomego sąsiada i tracącej wzrok przyjaciółki, nauczenie się asystowania
im, nabycie kompetencji
przydatnych w pracy z
niewidomymi uczniami, poznanie
alfabetu brajla, zdobycie
pomysłów na włączanie osób niepełnosprawnych w życie parafii, wyspecjalizowanie
się jako przewodnik turystyczny dla osób niepełnosprawnych i starszych,
zainteresowanie nordic walkingiem i audiodeskrypcją, ale też Polską,
przełamanie nieśmiałości i własnych uprzedzeń, możliwość sprawdzenia swoich
umiejętności w posługiwaniu się językiem angielskim, rozgrzewka przed wyjazdem
na kilkutygodniowy zagraniczny wolontariat dla seniorów.
Oswajanie inności
Zaproponowałam
Fundacji, by do zgłaszania się zachęcać także osoby z zespołem Aspergera. Jest
to zaburzenie ze spektrum autyzmu. Charakteryzuje się m.in. trudnościami w
nawiązywaniu kontaktów, problemami w komunikacji niewerbalnej, w rozumieniu
ironii, żartów, częste są również różnego rodzaju nadwrażliwości. Do
zaproszenia osób z tą niepełnosprawnością zainspirowała mnie przyjaźń z prof.
Marion Hersh z Uniwersytetu Glasgow, która
jest bohaterką mojej książki „Tandem w szkocką kratkę”. Powiedziała mi kiedyś, że kontakt z
niewidomymi jest dla niej znacznie łatwiejszy, gdyż nie oczekują, by na nich
patrzyła. Dzięki Marion poznałam osoby z zespołem Aspergera w różnych krajach.
Mimo że wiele z nich ma wyjątkowe umiejętności i talenty, często mają problemy
w relacjach społecznych i ze znalezieniem pracy. Poza tym zarówno dla nich, jak
i dla nas niewidomych, bardzo istotne jest słowo, a komunikacja niewerbalna
jest dla nas dostępna tylko w pewnym zakresie. Sporo ludzi z zespołem Aspergera
wyraziło zainteresowanie naszymi warsztatami, ale z powodu kryterium wiekowego
wzięły w nich udział tylko dwie osoby z Wielkiej Brytanii.
Na
początku roku poprosiliśmy aktywne osoby niewidome, by krótko opisały swoją
codzienność, czym się zajmują i rolę asysty w ich życiu. Pozytywnie
odpowiedziało czterech respondentów. Ich teksty przetłumaczyliśmy na angielski
i wysłaliśmy uczestnikom, by jeszcze przed przyjazdem mogli się oswoić z tą
tematyką. „To była bardzo ciekawa lektura. Szkoda, że nie poznaliśmy wszystkich
autorów” – stwierdziła Giuliana z Włoch. Wielu uczestników nie miało wcześniej
kontaktów z niewidomymi. Belgijka powiedziała mi, że gdy się spotkałyśmy,
bardzo zaskoczyło ją to, że nie widzę, bo wcześniej sporo mejlowałyśmy i szybko
odpowiadałam na jej pytania.
W tandemie raźniej
Warsztaty
rozpoczęliśmy zajęciami z komunikacji. To był ważny element, który
zintegrował uczestników, dzięki czemu poczuli się pewniej i nabrali do siebie
zaufania, co było istotne, ponieważ później czekało ich sporo ćwiczeń, które
wymagały zasłonięcia oczu. Duże emocje wzbudziły zajęcia z orientacji
przestrzennej. Każdy miał okazję założyć gogle i przećwiczyć chodzenie z
przewodnikiem. Nasi goście nauczyli się też, jak niewidomym opisywać trasę i na
jakie punkty orientacyjne należy zwrócić uwagę. Po tej praktycznej rozgrzewce
nadszedł czas na nordic walking. Szkolił nas Paweł Piechowicz z Poznania,
niewidomy twórca uprzęży do nordic walkingu. Niewidomy i jego przewodnik
zakładają szelki. Osoba z tyłu idzie jakby wąskim korytarzem, mając po obu
stronach gumowe liny łączące ją z przewodnikiem. Lina jest długa, co pozwala na
zachowanie między nimi odpowiedniego dystansu. Szybki spacer w uprzęży sprawił
mi dużą przyjemność. Dzięki linom czułam się bezpiecznie, a jednocześnie
swobodnie. Byliśmy również na wycieczce w górach, gdzie nasze ambitne plany
pokrzyżował upał, chłodziliśmy się w basenie i jeździliśmy na tandemach. -
Jazda na tandemie, chodzenie po
górach z osobą niewidomą czy nordic walking w parach to dla mnie świetne
rozwiązanie. Nie lubię rajdów rowerowych, ale nie przepadam też za samotną
jazdą, bo nie mam z kim porozmawiać.
W tandemie jest super – cieszy
się jeden z uczestników.
Była
także część kulturalna: warsztaty i wystawa w Muzeum Śląskim dostosowane do
potrzeb i możliwości osób z
dysfunkcją wzroku, wysłuchaliśmy
koncertu niewidomej pianistki Kai
Kosowskiej,
byliśmy na projekcji „Imagine” oraz na pokazie
filmu z audiodeskrypcją „Chopin. Pragnienie miłości”. W Dziale Integracyjno-Biblioterapeutycznym
Biblioteki Śląskiej uczestnicy poznali podstawy brajla i zaznajomili się z
tyflosprzętem. Na koniec wszyscy otrzymali certyfikaty i indywidualne listy od
europosła prof. Jerzego Buzka.
Okiem uczestnika
Goście
zgodnie podkreślali, że dużo się nauczyli, a nową wiedzę i umiejętności wykorzystają w swoich krajach. - Nie jestem zbyt aktywna fizycznie, ale po
powrocie do Anglii zacznę ćwiczyć, ponieważ na warsztatach odkryłam, że dzięki
temu dużo lepiej się czuję. Najważniejszym doświadczeniem było dla mnie to, że
osoby niewidome były w grupie
trenerów i że poznałam Marion i Petera – uczestników z zespołem Aspergera. Dla przeciętnego
człowieka niepełnosprawności niewidoczne są jeszcze trudniejsze do zrozumienia
niż fizyczne czy sensoryczne, więc włączenie do grupy osób z zespołem Aspergera
uważam za duży atut. Pochodzę ze Sierra Leone. Gdy przejdę na emeryturę,
chciałabym wrócić do Afryki jako wolontariuszka. Przydadzą mi się więc
umiejętności, które zdobyłam na Śląsku – podsumowuje Gwen.
- Na razie zachwycam się Polską
i zamęczam znajomych opowieściami na temat warsztatów i otwartych, uważnych na
nasze potrzeby organizatorów -
dodaje. Marie-Claire o pobycie w Polsce mówi tak: - Oczywiście nauczenie się tych wszystkich
technik było ważne i przydatne, lecz zapamiętam też przyjazną atmosferę,
pogaduszki i pomaganie sobie nawzajem. Miałam wrażenie, że od dawna się znamy. Joninę z Islandii do udziału w warsztatach namówiła koleżanka. - Po raz pierwszy uczestniczyłam w międzynarodowym wydarzeniu i
nie wiedziałam, czego się spodziewać. Ze wstydem przyznaję, że początkowo byłam
sceptycznie nastawiona do uczestników z zespołem Aspergera i niewidomych.
Dzięki warsztatom szybko pozbyłam się uprzedzeń i stereotypowego myślenia,
wiele się nauczyłam i nabrałam
pewności siebie. Marion
doceniła, że uwzględniliśmy jej potrzeby wynikające z niepełnosprawności. Ma dużą nadwrażliwość na światło i dźwięki.
Zazwyczaj posiłki jadła więc w osobnym pomieszczeniu, z jednym lub dwoma
członkami grupy. Z goglami na oczach wytrwale doskonaliła brajla, także podczas
zajęć z komunikacji, które niezbyt się jej podobały. Wprawiła
mnie w osłupienie, gdy po krótkim treningu bez problemu czytała palcami wyrazy
w książce. Peter również przyłożył się do nauki brajla. Mile wspomina spacer po
Krakowie ze słabowidzącym studentem,
który odebrał go z lotniska. - Podobał
mi się też pokaz z audiodeskrypcją. Odkryłem, że jest pomocna
nie tylko dla niewidomych, ale także dla osób autystycznych. Pomogła mi
zrozumieć bardzo interesujący film o jednym z moich ulubionych kompozytorów.
Ostatni raz byłem za granicą
dwanaście lat temu. Szkoda, że warsztaty trwały tylko sześć dni – mówi.
Od
strony organizacyjnej wsparł nas Polski
Związek Niewidomych i Biblioteka Śląska. Zainteresowane były też pojedyncze osoby
niewidome, które towarzyszyły nam na basenie oraz podczas innych aktywności.
Liczyłam na większe zaangażowanie niewidomych, zwłaszcza że oferowaliśmy pomoc
w dotarciu na miejsce. Szkoda, że w górach nie było tylu niewidomych, ilu
widzących przewodników. Tym bardziej dziękuję osobom i instytucjom, które nam
pomogły.
Pochodnia, sierpień 2013